Konşimentoya Bir Bakış ve Etkileyici Tarihi Bir Örneği

Günlük hayatta konşimento olarak kullandığımız kelimenin Ticaret Kanunumuzdaki karşılığı konişmentodur. Cumhuriyetimizin ilk yıllarında Ticaret kanunumuzda ve denizcilik sektöründe konuşmento olarak da kullanıldığını biliyoruz.

 

Günümüz tanımı ile konşimento “Kamu itimadına mazhar, taşıma ve teslim borcu senedidir”. Yani kıymetli evraklardan birisi, bir borç senedidir. Diğer borç senetlerinden kendisini çok ayrı özel bir yere getiren özelliği ise birden çok orijinal nüsha düzenlenebiliyor olmasıdır. Başka hiçbir borç senedi birden çok orijinal nüsha düzenlenmezler. Konşimento malı ve malın mülkiyetini temsil eden emtia senedidir. Konşimento kaç orijinal düzenlenirse düzenlensin boşaltma limanında bu orijinallerden bir tanesi meşru hamili tarafından beklenen cirolara sahip olması şartı ile taşıyana teslim edildiğinde eşya hak sahibine teslim edilir, geride kalan orijinal nüshalar artık malı temsil etme özelliklerini kaybederler.

 

Konşimento konusunda Birleşmiş Milletler çatısı altında birçok diplomatik konferanslar–konvansiyonlar düzenlenmiştir. Bunlardan 1978 Hamburg Konvansiyonu’nda konşimentonun tanımı şu şekilde yapılmıştır;

Konişmento, bir taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın eşyayı ancak onun ibrazı karşılığında teslimle yükümlü olduğu senettir.

Bu tanım olduğu gibi alınarak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunumuzda 1228 (1) maddede yerini almıştır.

 

Bu günlerde artık kağıt konşimentonun yerine elektronik konşimento daha yoğun olarak konuşuluyor. Çok çok yakın bir zamanda da kağıt konşimento tarihe karışacaktır. Bazı uygulamalarda da hayata geçtiğini görmekteyiz. Deniz taşımacılığı denince akla konşimento gelir ilk olarak. Konşimento bilinenin aksine hava, kara, demiryolu ve deniz taşımacılığında değil sadece ve sadece deniz taşımacılığında düzenlenir. Birçok mesleki ve akademik kaynaklarda konşimento kelimesinin deniz taşımacılığı dışında da kullanılıyor olarak görebilirsiniz, bu kesinlikle doğru bir kullanım değildir. Konşimento kelimesi deniz taşımacılığına özeldir ve duyduğunuzda zihninizde deniz taşımacılığını çağrıştırması gerekir.

 

Denizciliğin ilk yazılı kaynaklarının Roma dönemine ait olduğu tespit edilmiştir. Ondan öncesinde elbette ki Mısırlılar, Fenikeliler, Rodoslular ve Kartacalılar denizciliğe emek vermişlerdir ama arkalarında yazılı kaynak bırakmamışlardır. Roma İmparatorluğu’nun MÖ 753’de kurulması sonucunda hakimiyeti çevresinde deniz taşımacılığını önemsemiş ve sınırlı da olsa geliştirmiştir. MÖ 509 yılında Cumhuriyeti ilan etmişler, uzun yıllar Kartacalılar ile süren Pön Savaşları sonucunda Roma sınırlarını oldukça genişletmiştir. Buna istinaden de deniz taşımacılığında oldukça büyük gelişmeler kat etmişlerdir.

 

On yedinci yüzyıla gelene kadar konşimentodan (bill of lading, connaisement, polizza di carico, conocimiento de emborque, konnosement, cognoscementer) bugünkü anlamı ile bahsetmek pek mümkün olamıyor. Öncesinde düzenlenen deniz taşıma belgelerine “yükleme makbuzu, taşıma senedi” diyebiliyoruz. Ama bugünkü konşimentonun ataları diyebileceğimiz belgeler kullanılmasaydı, tarih sürecindeki  şahane gelişmeler yaşanmasaydı bu gün belki de konşimento denen kıymetli evrakı konuşamıyor olacaktık.

 

Konşimentonun ataları sayılacak bu senetlerin ilginç örneklerini görebiliyoruz. İçeriğinde, başlarken ve metnin başka yerlerinde “Tanrı” dan bahsederken; “Amen” diyerek bitiren oldukça fazla örnekler de var. Ahmet AYTOĞAN konşimento koleksiyonundan alınan bunlardan bir çevirisi ile birlikte aşağıdadır;

“Tanrı’nın lütfu ile   JOSEPH MONTEIRO de ALMEIDA tarafından yükler düzenli ve iyi koşullarda, Douro adlı ve Tanrı’nın izni altında sefer  Kaptanı Isaac Breston olan ve şimdi Douro Nehrinde demirli olan gemiye yüklenmiştir. Tanrı’nın Lütfu ile Colchester konvoyuna bağlı olarak birlikte Altı Kırmızı Porto Şarabı Borusu (hortumu) işaretlenmiş, numaralanmış ve sıralı olarak ve aynı iyi koşullarda ve düzende bahsi geçen Colchester limanında (Sadece Denizlerin Tehlikesi, Yangın ve Korsan Soygunları hariç kabul edilir) Mr. William Chaplin ya da Onun yetkililerine bahsi geçen yükler için Beş Pound beş Shilling Navlun bedelini ek gemi ücretleri ile birlikte ödemesi  karşılığında teslim edilecektir. Kaptan veya muhasebeci tanıklıkları altında bahsi geçen gemide 4 Konşimento teyid edilir, Tüm bu nüsha ve tarihlerde 4 konşimentodan  bir tanesi karşılığında işlem tamamlanmış olur ve geri kalan 3 tane iptal olur. Ve böylelikle Tanrı iyi durumda yükleri istenen limana güvenli şekilde göndermiş olur. Amin. Tarih Porto 18 Ekim 1798”

 

Ahmet AYTOĞAN,

Eğitmen ve Danışman